People pleaser: dlaczego tak bardzo potrzebuję, żeby inni byli ze mnie zadowoleni?

Empatia pozwala zauważyć, co przeżywa drugi człowiek. Nie wymaga jednak, żeby natychmiast poprawić mu nastrój, spełnić jego oczekiwania albo zrezygnować z siebie. W people pleasingu pojawia się przymus.

Ktoś jest niezadowolony, więc od razu zaczynasz szukać sposobu, żeby to naprawić. Ktoś milczy, a Ty zastanawiasz się, czy coś poszło nie tak przez Ciebie. Ktoś prosi o pomoc, a odpowiedź „tak” pojawia się, zanim zdążysz sprawdzić, czy masz na to czas, siłę i ochotę. Ktoś ma inne zdanie, a różnica zaczyna być odczuwana jak zagrożenie dla relacji.

Empatia pozostawia wybór. Możesz zauważyć czyjeś rozczarowanie i nadal pozostać przy swojej decyzji. People pleasing sprawia, że cudze rozczarowanie staje się czymś, czemu trzeba natychmiast zapobiec. Różnica nie polega więc na tym, czy troszczysz się o innych. Polega na tym, czy masz wybór i czy w tej trosce pozostaje miejsce także dla Ciebie.

Rzadko pojawia się bez powodu. Jej korzenie często sięgają bardzo wcześnie. Niektóre osoby nauczyły się, że najłatwiej zachować bliskość i zmniejszyć ryzyko odrzucenia, kiedy są grzeczne, pomocne albo spełniają oczekiwania. Inne odkrywały, że w domu nie było zbyt wiele miejsca na ich złość, sprzeciw, rozczarowanie albo własne zdanie. Być może otrzymywały wtedy komunikaty:

• „Nie sprawiaj problemów.”
• „Nie przesadzaj.”
• „Bądź grzecznym dzieckiem.”
• „Nie denerwuj mamy.”
• „Zobacz, jak mi przez Ciebie smutno.”
• „Po tym wszystkim, co dla Ciebie robię.”

Czasem dziecko zaczyna pełnić funkcję osoby, która łagodzi konflikty, pociesza rodziców albo odpowiada za atmosferę w domu. Uczy się, że spokój zależy od tego, czy odpowiednio szybko rozpozna potrzeby dorosłych.

Bywają też osoby, które dorastały w atmosferze napięcia, nieprzewidywalności albo przemocy ze strony rodziców czy innych opiekunów. Czasem wystarczyło kilka sekund, żeby wyczuć nadchodzący wybuch złości. Trzeba było szybko rozpoznać nastrój, przewidzieć reakcję, nie prowokować konfliktu, znaleźć odpowiednie słowa albo stać się możliwie niewidocznym. W takich warunkach uważne obserwowanie innych nie jest wyłącznie cechą charakteru. Jest sposobem przetrwania.

Wiele osób, które dziś doskonale wyczuwają emocje otoczenia, kiedyś po prostu musiało to robić. Od tej umiejętności mogło zależeć poczucie bezpieczeństwa, a czasem uniknięcie krzyku, upokorzenia, kary, przemocy albo nieprzewidywalnej reakcji dorosłego.

Nie oznacza to, że każda osoba określająca siebie jako people pleasera doświadczyła przemocy. Historie ludzi są różne. Można wychowywać się w kochającej rodzinie, a jednocześnie bardzo wcześnie nauczyć się, że uwagę, spokój albo akceptację zdobywa się przez dostosowanie do oczekiwań innych. To, co kiedyś pomagało zachować bliskość albo bezpieczeństwo, w dorosłym życiu może utrudniać stawianie granic, wytrzymywanie konfliktów i słuchanie siebie.

Zadowalanie innych wymaga ciągłej czujności. Trzeba sprawdzać:

• czy wszyscy są zadowoleni,
• czy ktoś się nie obraził,
• czy nie zostało powiedziane coś niewłaściwego,
• czy nikt nie poczuł się pominięty,
• czy atmosfera nadal jest bezpieczna,
• czy nie trzeba szybko naprawić czyjegoś nastroju.

To pochłania ogromną ilość energii. Odpowiedzialność nie kończy się na własnym zachowaniu. Rozszerza się na reakcje, uczucia i samopoczucie innych ludzi. Z czasem może pojawić się poczucie, że wszyscy otrzymują uwagę, troskę i zrozumienie. Wszyscy poza Tobą. Stąd bywa już blisko do zmęczenia, które nie mija mimo snu.

Podobna czujność i potrzeba aprobaty stoją często za lękiem wysokofunkcjonującym i syndromem oszusta: za przekonaniem, że na swoje miejsce trzeba ciągle zasługiwać.

Do tego dochodzi jeszcze jeden koszt. Kiedy przez lata dostosowujesz się do innych, coraz trudniej rozpoznać własne potrzeby. Klienci czasem mówią: „Nie wiem, czego chcę.” „Nie wiem, co lubię.” „Nie wiem, czy robię to dla siebie, czy dla innych.” „Kiedy nikt niczego ode mnie nie potrzebuje, pojawia się pustka.”

W takich chwilach people pleasing może łączyć się z doświadczeniem fałszywego ja i utratą kontaktu ze sobą. Nie dlatego, że człowiek świadomie udaje. Dlatego, że przez bardzo długi czas uważniej słuchał świata niż siebie.

W terapii Gestalt nie próbujemy zrobić z człowieka osoby, która przestaje przejmować się innymi. Wrażliwość, uważność i empatia nie są problemem. Pytanie brzmi: czy w relacji z innymi pozostaje miejsce także dla Ciebie?

W Gestalcie dużo mówimy o kontakcie. Interesuje nas to, jak człowiek spotyka siebie, drugą osobę i otoczenie. Osoby przez lata skupione na emocjach innych często bardzo dobrze wiedzą, co dzieje się wokół nich. Znacznie rzadziej zatrzymują się przy tym, co dzieje się w nich samych. Dlatego część pracy terapeutycznej polega na odzyskiwaniu kontaktu z własnym doświadczeniem. Na zauważaniu:

• napięcia pojawiającego się w ciele,
• złości,
• zmęczenia,
• rozczarowania,
• potrzeby odpoczynku,
• potrzeby bliskości,
• ochoty, żeby odmówić,
• własnego „tak” i własnego „nie”.

Przyglądamy się także temu, co dzieje się na granicy kontaktu. W którym momencie rezygnujesz z własnego zdania? Co sprawia, że automatycznie dostosowujesz się do drugiej osoby? Co czujesz, gdy ktoś jest niezadowolony? Czego obawiasz się, kiedy pojawia się różnica zdań?

Czasami zaczynamy od bardzo małych sytuacji. Od zauważenia, że zgadzasz się, chociaż w ciele pojawia się napięcie. Że uśmiechasz się, mimo że czujesz złość. Że mówisz „nie ma problemu”, chociaż problem jednak jest. Że pytasz mnie, co należy zrobić, zanim sprawdzisz, co Ty o tym myślisz. Że próbujesz odgadnąć, jakiej odpowiedzi oczekuję, zamiast powiedzieć to, co naprawdę pojawia się w Tobie.

Terapia może stać się miejscem, w którym uczysz się pozostawać w kontakcie bez natychmiastowego dopasowania. Możesz powiedzieć: „Nie wiem.” „Nie zgadzam się.” „Potrzebuję chwili.” „Nie chcę tego.” „Mam inne zdanie.” I stopniowo doświadczać, że relacja nie musi się od tego rozpaść.

Nie chodzi o zdejmowanie ochrony na siłę ani o rezygnację z empatii. Chodzi o odzyskiwanie wyboru. O możliwość pomagania wtedy, gdy naprawdę chcesz pomóc, a nie dlatego, że odmowa wydaje się zbyt niebezpieczna. O troskę o innych, w której nie trzeba opuszczać siebie.

People pleasing zwykle nie bierze się z obojętności na siebie. Bierze się z troski o relacje. Z potrzeby bliskości. Z pragnienia bycia akceptowanym. Czasami także z doświadczenia, że uważność na innych pozwalała zachować bezpieczeństwo. Problem pojawia się wtedy, gdy ceną za akceptację staje się oddawanie zbyt dużej części siebie.

Relacje, które naprawdę karmią, nie wymagają ciągłego zasługiwania na swoje miejsce. Pozwalają na różnice. Na odmowę. Na rozczarowanie. Na obecność dwóch osób, z których każda może czegoś innego potrzebować.

Czasem pierwszym krokiem nie jest nauczenie się mówienia „nie”. Czasem pierwszym krokiem jest zatrzymanie się wystarczająco długo, żeby usłyszeć: